![\"\"](\"https:\/\/hoyre.no\/content\/uploads\/sites\/324\/2020\/11\/img_2420-scaled.jpg\")
<\/div><\/figure>Det er ingenting nytt at \u00f8konomien i kommunen er d\u00e5rleg. Slik har det vore veldig lengje. St\u00e5r det d\u00e5rleg til \u00f8konomisk m\u00e5 ein ta grep: Auka inntektene og\/eller redusere utgiftene.<\/p>
La oss fyrst sj\u00e5 p\u00e5 kva moglegheiter Oster\u00f8y kommune har til \u00e5 auke inntektene.<\/h4>
(Tala er henta fr\u00e5 \u00abInntektssystemet for kommuner og fylkeskommuner<\/a>\u00bb som viser snittet i kommune-Noreg, eg klarte ikkje \u00e5 finna n\u00f8yaktige tal for v\u00e5r kommune.)<\/p> Det vi innbyggjarane betalar i skatt utgjer 40% kommunen sine inntekter. I budsjettbrev fr\u00e5 Fylkesmannen i Vestland fr\u00e5 14. april i \u00e5r st\u00e5r det at \u00abkommunen sitt skatteniv\u00e5 i 2018 var 78,1 prosent av landsgjennomsnittet\u00bb som er det l\u00e5gaste i heile Hordaland. Inntektssystemet er til for \u00e5 jamna ut (mellom anna) slike forskjellar og dette \u00abInnbyggjar-tilskotet\u00bb er i snitt 32,3% av inntektene.<\/p> \u00d8yremerka tilskot (5%) skal g\u00e5 til spesifikke prosjekt eller oppg\u00e5ver, og kan ikkje brukast til vanleg drift. Det same gjeld eigenbetaling (14%) som ofte er kalla \u00absj\u00f8lvkost\u00bb. Slike inntekter skal over tid g\u00e5 i null opp mot utgiftene. Vatn- og avl\u00f8psgebyr er d\u00f8me p\u00e5 slik eigenbetaling, det er ogs\u00e5 SFO, kulturskulen og barnehage-betaling.<\/p> Siste inntektstype er \u00abanna\u00bb som utgjer i snitt 7% og det er her ein finn til d\u00f8mes eigedomsskatt, konsesjonskraftmidlar, heimfalls-inntekter og utbetalingar fr\u00e5 Havbruksfondet.<\/p> Det er lite politikarane p\u00e5 \u00f8ya kan gjere p\u00e5 kort sikt for \u00e5 auke skatteinngangen og folk sine inntekter. P\u00e5 lang sikt kan vi leggje til rette for etablering eller utviding av arbeidsplassar med industriomr\u00e5de og tilh\u00f8yrande infrastruktur, og vonande tilflytting av nye innbyggjarar og auke i skatteinntekter. Det tek mange \u00e5r og krev ogs\u00e5 st\u00f8rre investeringar. Investeringsfondet som var oppretta i v\u00e5r sette av ti millionar av utbetalinga fr\u00e5 Havbruksfondet og har som m\u00e5l \u00e5 gjere nett dette. Det sp\u00f8rst om det fondet likevel m\u00e5 leggjast ned i neste budsjettrunde og midlane brukast p\u00e5 drifta.<\/p> Innbyggjar-tilskotet er fastsett av regjeringa og kan marginalt p\u00e5verkast lokalt. \u00d8yremerka tilskot er kommunen dyktig \u00e5 s\u00f8kje p\u00e5 men desse er bundne til oppg\u00e5va dei er s\u00f8kt til, dei varierer over tid eller er avslutta, og kan ikkje sj\u00e5ast p\u00e5 som faste inntekter. Eigenbetalinga er ogs\u00e5 bunden til oppg\u00e5vene den gjeld, og einaste kategorien som gjenst\u00e5r er difor \u00abanna\u00bb.<\/p> Som alle veit har kommunen ikkje lengre tilgang til konsesjonskraftmidlar eller heimfalls-inntekter. Utbetalingar fr\u00e5 Havbruksfondet er ei ny inntekt men den er ujamn: Den er avhengig av kor mange konsesjonar til havbruk er utlyst kvart \u00e5r, og kva oppdrettsn\u00e6ringa er viljug til \u00e5 betala for dei. Det blir omlag som \u00e5 vinna nest h\u00f8gaste premie i Lotto annakvart \u00e5r, og er usikre inntekter. Politisk kan ein heller ikkje p\u00e5verka storleiken til utbetalingane.<\/p> D\u00e5 sit vi att med eigedomsskatten. Den var innf\u00f8rt p\u00e5 Oster\u00f8y i 2007 for \u00e5 betala ned underskot fr\u00e5 tidlegare \u00e5r, og for \u00e5 f\u00e5 kommunen av ROBEK-lista. Kommunen kom seg ut av lista i 2015 men skatten er der enno.<\/p> Den var sett opp fr\u00e5 3,15\u2030 til 4,15\u2030 i 2019, hentar inn vel 31 millionar til kommunekassa, og mange har merka at den har byrja \u00e5 svi i \u00e5r. I 2020 vil kommunen m\u00e5tte bruka 70% av verditaksten i staden for 80% tidlegare grunna lovendringar innf\u00f8rt i samband med forhandlingane om statsbudsjettet i fjor. For at kommunen skal ha same inntekt fr\u00e5 eigedomsskatten neste \u00e5r som i \u00e5r, vil den m\u00e5tte aukast til minst 4,75\u2030. Om den er auka til maks-satsen 5\u2030 vil Oster\u00f8y kommune henta inn vel 1,8 millionar ekstra i eigedomsskatt. Neste lovendring tr\u00e5r i kraft 2021 d\u00e5 h\u00f8gaste promille-sats vert senka til 4\u2030 og d\u00e5 kan ikkje kommunen lengre auka desse inntektene men m\u00e5 i staden kutta (minst) 3,6 millionar i budsjettet. (Ny taksering tok effekt i 2018 og neste kan ikkje gjennomf\u00f8rast f\u00f8r i 2027.)<\/p> Oppsummert er kommunen sitt h\u00f8ve til \u00e5 henta inn nye inntekter slik:<\/p> Det vil seie, det er f\u00e5 moglegheiter utanom eigedomsskatten \u00e5 henta inn nye inntekter p\u00e5 kort sikt, medan m\u00e5lretta arbeid og investeringar m\u00e5 til for \u00e5 auke allmenn skatteinngang p\u00e5 lang sikt.<\/p> P\u00e5 Statistisk Sentralbyr\u00e5 sine faktasider om Oster\u00f8y<\/a> finn vi at 13% av utgiftene g\u00e5r til barnehagane og 20% g\u00e5r til skulane. Etter at berre fire skular gjenst\u00e5r etter nedleggingane 2013-15, og med barnehagane skore til beinet er det ingen innsparing \u00e5 henta her. Moglege innsparingar knytt til skulane kan vera utbetring av trafikkfarlege vegar med gang- og sykkelveg slik at kommunen kan redusere utgifter til skuleskyss, men det er veldig langsiktig arbeid.<\/p> Anna langsiktig arbeid er \u00e5 f\u00e5 endra reglane som gjev barn som g\u00e5r p\u00e5 privatskule gratis skuleskyss n\u00e5r det tyder at dei har krav p\u00e5 drosje tvers over heile \u00f8ya. Har foreldra valt bort n\u00e6rskulen til fordel for ein privatskule meiner eg det er feil at fellesskapet skal kosta reisa til og fr\u00e5 skulen kvar dag.<\/p> Om Oster\u00f8y skal vera attraktiv tilflyttingsstad for nyetablerarar eller sm\u00e5barnsforeldre m\u00e5 det finnast tilstrekkeleg med barnehageplassar, difor er det planar i arbeid med \u00e5 skifta ut dagens barnehage p\u00e5 Valestrand med ein ny og st\u00f8rre. Barnehagen i Mj\u00f8sdalen treng ogs\u00e5 s\u00e5rt eit l\u00f8ft. Slik utbygging skjer med l\u00e5nte pengar (investeringar) men avdrag av l\u00e5n m\u00e5 betalast av driftsbudsjettet. Valestrand skule veit vi er i d\u00e5rleg stand og den ynskja stoda ville vera \u00e5 kunna byggja ny i staden for \u00e5 lappa p\u00e5 den eksisterande.<\/p> To prosent av kommunen sine driftsutgifter g\u00e5r til vatn, avl\u00f8p, renovasjon og avfall for kommunale eigedommar og bygg. To prosent g\u00e5r til kultur, tre prosent til barnevern, og vidare tre prosent til sosialsektoren samla (NAV osb.)<\/p> Administrasjon utgjer 12% av totalbudsjettet og inni dette talet er alt mogleg fr\u00e5 byggjesak til arkiv, til politisk sekretariat og plansaker, og r\u00e5dmann, stab, kundemottak p\u00e5 r\u00e5dhuset, og mykje anna.<\/p> Den st\u00f8rste delen g\u00e5r til helse og omsorg som er 34% av driftsbudsjettet. Tidlegare \u00e5r har det alt for ofte vore store overskridingar i denne sektoren utan at ein alltid hadde svar p\u00e5 kvifor det skjedde. Difor har det dei siste \u00e5ra vore gjort eit veldig stort arbeid med kartlegging for effektivisering av sektoren. Ny strategi for helse og omsorg var vedteken samr\u00f8ystes av heradsstyret i 2018 der m\u00e5la med effektiviseringa er skildra og korleis heile sektoren skal fungere dei neste 20 \u00e5ra for \u00e5 vera meir kostnadseffektiv, men samtidig ha h\u00f8ve til \u00e5 tilpassa seg endringar i innbyggjarane sine behov, folkehelsa allment og i demografien. Dette er mellom anna kjent som \u00abOmsorg+\u00bb.<\/p> Dette arbeidet resulterte i ein rapport med tre ulike modellar for korleis helse og omsorg kan organiserast for \u00e5 n\u00e5 m\u00e5la i strategi-dokumentet. Den fyrste var \u00e5 halde fram som no men eigentleg berre til samanlikning for dei andre to. Neste var \u00e5 satsa p\u00e5 omsorgsbustader med heild\u00f8gns bemanning som vil spara kommunen 9,7 millionar per \u00e5r i driftsutgifter, og den siste hadde meir spesialiserte tenester men ville spara kommunen for 17 millionar i \u00e5ret. F\u00f8resetnaden var at alle desse tenestene m\u00e5tte samlast rundt Oster\u00f8ytunet slik at ein kan ha organisasjon, tilsette og vakter ein stad, som er der den st\u00f8rste innsparinga er \u00e5 finna. Det var difor merkeleg at fleirtalet i heradsstyret valde \u00e5 bryta med eigen strategi fr\u00e5 \u00e5ret f\u00f8r og be om at tenestene vert spreidd mellom Hauge og Lonev\u00e5g. Slik inkonsekvent \u00e5tferd og mangel p\u00e5 politisk disiplin er noko av det som bidrar til at utviklinga skjer seint i kommunen, og at det endar opp med \u00e5 kosta meir grunna un\u00f8dvendige \u00abstrafferunder\u00bb i administrasjonen, som leiaren for Eldrer\u00e5det kalla det.<\/p> Ei ny stor utgift som kjem i 2020 er knytt til s\u00e6rskilt ressurskrevjande einskildbrukarar av helse- og omsorgstenester. Grunna eksisterande reglar vil denne gruppa kosta kommunen 15 millionar ekstra neste \u00e5r, og sj\u00f8lv om Oster\u00f8y H\u00f8gre har varsla stortingsrepresentantar om problemstillinga, vil ho neppe verta retta p\u00e5 kort sikt.<\/p> Heimetenesta er alt omorganisert og det er ingen innsparingar \u00e5 henta der f\u00f8r eventuelt Omsorg+ er bygd ut.<\/p> Det er veldig, veldig f\u00e5 utgifter til tenester som ikkje er p\u00e5lagt kommunen \u00e5 uf\u00f8ra. Det er desse som har vorte kutta fyrst dei siste \u00e5ra, men det er ogs\u00e5 slike tenester som kan utgjera skilnaden p\u00e5 eit leveleg liv for mange. Eit d\u00f8me er dag-tilbodet for demente i Haldorvika. Dette har heldigvis ikkje m\u00e5tte ofrast men har fleire gonger vore p\u00e5 lista over f\u00f8resl\u00e5tte kutt dei siste \u00e5ra.<\/p> Oppsummert har vi knapt nok til dagens drift, effektivisering som reduserer driftsutgiftene tek lang tid \u00e5 f\u00e5 gjennomf\u00f8rt og innf\u00f8rt, og kostar analysearbeid og investeringar. Det er ingen enkle eller raske l\u00f8ysingar \u00e5 finna.<\/p> N\u00e5r ein og tjue representantar i heradsstyret r\u00f8ysta imot kommunereforma 22. juni 2016 var det med utsegn som at \u00abvi er store nok til \u00e5 vera eigen kommune\u00bb, \u00abdette skal g\u00e5 bra\u00bb, og \u00abdette klarar vi\u00bb. Det er no tre \u00e5r sidan og om noko har \u00f8konomien vorte d\u00e5rlegare i kommunen, utan at nemnt fleirtal har lagt fram noko forslag til korleis stoda skal betrast. Alle er like overraska kvar haust over at det ikkje finst pengar til ordin\u00e6re tenester. Samtidig vert lista med moglege nedskjeringar f\u00f8resl\u00e5tt av administrasjonen kortare og kortare, som tyder at det er ikkje stort \u00e5 henta lengre.<\/p> R\u00e5dmannen sin konklusjon fr\u00e5 2016 er ikkje til \u00e5 misforst\u00e5:<\/p> R\u00e5dmannen vil p\u00e5peika at det er b\u00e5de positive og negative konsekvensar ved begge alternativa. \u00c5 sei nei til ei samansl\u00e5ing vil spesielt verka negativt for den \u00f8konomiske situasjonen framover for kommunen. Dette vil gje seg utslag i mindre kapasitet og ressursar til \u00e5 levera tenester til innbyggjarane. Samstundes sikrar det eit ope og engasjerande lokaldemokrati og n\u00e6rleik til tenestene.<\/em><\/p><\/em> Ein ny stor kommune vil ha ein st\u00f8rre og meir robust \u00f8konomi. Ein st\u00f8rre organisasjon vil har meir kapasitet, breiare kompetanse og vil vera mindre s\u00e5rbar innanfor dei enkelte tenesteomr\u00e5da. Det vil vera meir ressursar som kan sikre og gjennomf\u00f8re st\u00f8rre utviklingsprosjekt. Det vil vera eit lokaldemokrati som gjer st\u00f8rre avstand til politikarane, men det vil vera rom for ei auka profesjonallisering innan det politiske milj\u00f8et.<\/em><\/p><\/em> Mindre ressursar og overf\u00f8ringar til kommunen fr\u00e5 staten gjer at tenestetilbodet vil m\u00e5tte reduserast. Dette gjer \u00f2g eit mindre handlingsrom til \u00e5 drive samfunnsutvikling og l\u00f8yse lokale utfordringar.<\/em><\/p><\/em> Kommunen har eit s\u00e6rskild ansvar for \u00e5 levera forsvarlege tenester til innbyggjarane. Ut fr\u00e5 framtidige prognosar for den \u00f8konomiske situasjonen i kommunen vil det m\u00e5tte gjennomf\u00f8rast strenge prioriteringar framover. P\u00e5 den bakgrunn meiner r\u00e5dmannen at ein b\u00f8r g\u00e5 inn for ei kommunesamansl\u00e5ing slik det er skissert i intensjonsavtalen.<\/em><\/p><\/em> Dette vil sikre ein betre \u00f8konomisk situasjon som gjer at kommunen vil vera betre i stand til \u00e5 ivareta innbyggjarane p\u00e5 ein forsvarleg m\u00e5te.<\/em><\/p> N\u00e5r dagens ordf\u00f8rar seier at \u00abdet \u00e5 g\u00e5 inn i Bergen ikkje er l\u00f8ysinga\u00bb sp\u00f8r eg: Kva er d\u00e5 l\u00f8ysinga? \u00c5 verta gr\u00f8n f\u00f8regangskommune der han prioriterer \u00e5 gjere kommunen v\u00e5r blant dei fremste og beste til \u00e5 gjera samfunnet v\u00e5rt berekraftig er for meg som \u00e5 seie at ein vil prioritere \u00e5 verta eit betre menneskje samtidig som ein ikkje har nok til \u00e5 br\u00f8df\u00f8 familien. Situasjonen er kritisk og vi treng \u00e5 h\u00f8yra korleis den skal l\u00f8ysast p\u00e5 anna m\u00e5te enn med kommunesamansl\u00e5ing.<\/p> Ogs\u00e5 Frp meiner at \u00abvi kan klare oss selv\u00bb. Det skriv dei i lesarinnlegg 25. august, men einaste l\u00f8ysinga dei har er \u00e5 \u00abfremst\u00e5 som en attraktiv kommune \u00e5 etablere seg i uten eiendomsskatt\u00bb. Som nemnt over er dette er ei langsiktig l\u00f8ysing som vil ta mange \u00e5r \u00e5 verta realisert og gjer ingenting for \u00e5 b\u00f8ta p\u00e5 stoda slik ho er i dag. Det vill faktisk gjere ho langt verre fordi det vil umiddelbart fjerna 31 millionar fr\u00e5 inntektsrekneskapen og f\u00f8ra til enno ukjente nedskj\u00e6ringar. Utsegna \u00ab\u00f8nsker man virkelig \u00e5 gi fra seg Oster\u00f8y identiteten\u00bb er ei farleg avsporing fr\u00e5 debatten om den alvorlege situasjonen og ein simpel appell til folk sine kjensler: Di identitet vil p\u00e5 ingen m\u00e5te verta p\u00e5verka av om administrasjonen sit p\u00e5 Hatland eller ved Kaigaten i bydn. Ostring er du i hjarta og det kan ingen ta ifr\u00e5 deg.<\/p>Det neste er \u00e5 unders\u00f8kje korleis utgiftene kan reduserast.<\/h4>
<\/p>Klarar vi \u00e5 halde fram som eigen kommune?<\/h4>
Vi i Oster\u00f8y H\u00f8gre har g\u00e5tt grundig igjennom alternativa og vi ser ingen m\u00e5te vi kan halde fram som eigen kommune. Det var inga enkel avgjerd og har skapt stor debatt i lokallaget men vi er samde om konklusjonen.<\/h4><\/div>\n
Relaterte artikler<\/h3>\n\t\t
![\"\"](\"https:\/\/hoyre.no\/content\/uploads\/sites\/324\/2023\/10\/alle-talarstol-768x503.jpg\")
\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\tKonstituerande m\u00f8te i Oster\u00f8y heradsstyre <\/span><\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/a>\n\t<\/div>\n\n\t<\/div>
![\"\"](\"https:\/\/hoyre.no\/content\/uploads\/sites\/324\/2023\/10\/valkamp-2023-768x958.jpg\")
\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t![\"\"](\"https:\/\/hoyre.no\/content\/uploads\/sites\/324\/2021\/04\/IMG_2973-768x576.jpg\")
\t\t<\/div>\n\t\t\n\t\t\t